کلاهبرداری چیز تازه‌ای نیست، اما ابزار کلاهبرداران تازه شده است. با پیشرفت هوش مصنوعی، ساختن صدای شبیه به یک آشنا یا ویدئویی که چهرهٔ یک فرد مشهور را نشان می‌دهد بسیار ساده‌تر از گذشته شده است. همین موضوع باعث شده پیام‌های جعلی باورپذیرتر شوند.

دیپ‌فیک به ویدئو یا صدایی گفته می‌شود که با هوش مصنوعی ساخته یا دستکاری شده تا واقعی به نظر برسد. در نمونه‌های ساده، لب‌ها با صدا هماهنگ نمی‌شوند یا کیفیت عجیبی وجود دارد؛ اما نمونه‌های پیشرفته می‌توانند در نگاه اول کاملاً طبیعی باشند.

یکی از رایج‌ترین سناریوها این است که فردی با صدای یکی از اعضای خانواده یا همکار تماس می‌گیرد و با لحنی فوری می‌گوید پول لازم دارد یا باید سریع کاری انجام شود. سناریوی دیگر، ویدئوی کوتاهی از یک مدیر است که دستور انتقال وجه می‌دهد. ترس و عجله، مهم‌ترین ابزار این کلاهبرداری‌هاست.

تبلیغ سرمایه‌گذاری پرسود با چهرهٔ افراد مشهور، فروش محصولات جعلی و پیام‌های phishing که با متن بی‌نقص نوشته شده‌اند هم نمونه‌های دیگری هستند. در همهٔ این‌ها، هدف این است که شما در لحظه تصمیم بگیرید و فرصت بررسی نداشته باشید.

برای تشخیص، به جزئیات نگاه کنید: پلک‌زدن غیرطبیعی، حرکت لب‌ها، سایه‌ها و لبه‌های صورت، دست‌ها و انگشتان، و هماهنگی صدا با تصویر. در صدا هم می‌توانید به نفس‌کشیدن‌های عجیب، قطع‌ووصل یا لحن یکنواخت شک کنید. البته هیچ‌کدام قطعی نیستند.

قانون طلایی این است: هیچ درخواست مالی یا امنیتی را فقط بر اساس یک تماس یا ویدئو انجام ندهید. با شماره‌ای که خودتان می‌شناسید تماس بگیرید و موضوع را تأیید کنید. اگر تماس از شمارهٔ ناشناس است، قطع کنید و از راه دیگری با فرد تماس بگیرید.

یک روش ساده و مؤثر برای خانواده‌ها، توافق بر یک «کلمهٔ رمز» است که فقط اعضای خانواده بدانند. در درخواست‌های اضطراری، پرسیدن آن کلمه می‌تواند جلوی بسیاری از کلاهبرداری‌ها را بگیرد. این کلمه نباید در شبکه‌های اجتماعی یا چت‌های عمومی نوشته شود.

امنیت حساب‌ها را جدی بگیرید: ورود دومرحله‌ای را فعال کنید، از رمز یکسان برای چند سرویس استفاده نکنید و هیچ‌وقت کد یکبارمصرف را حتی به کسی که ادعا می‌کند از بانک یا پشتیبانی است ندهید. هیچ سازمان رسمی این کدها را تلفنی نمی‌پرسد.

اگر قربانی شدید، سریع با بانک تماس بگیرید و درخواست مسدودسازی تراکنش بدهید، شواهد مانند شماره، پیام و لینک را نگه دارید و موضوع را به پلیس فتا گزارش دهید. هرچه سریع‌تر اقدام کنید، شانس برگشت پول بیشتر می‌شود. شرمندگی را کنار بگذارید؛ این اتفاق برای افراد باسواد هم می‌افتد.

برای کارمندان و کسب‌وکارها، آموزش منظم و یک فرآیند سادهٔ تأیید پرداخت لازم است. اگر انتقال وجه بزرگ فقط با یک تماس تأیید می‌شود، همان فرآیند را مکتوب و دو مرحله‌ای کنید. کلاهبردار با فرآیند روشن نمی‌تواند عجله بسازد.

کودکان و نوجوانان بیشتر در معرض پیام‌های جعلی هستند، چون ممکن است نشانه‌ها را نشناسند یا از گفتن موضوع به بزرگ‌ترها خجالت بکشند. بهتر است در خانواده دربارهٔ این نوع کلاهبرداری‌ها ساده صحبت کنید و قانون روشنی بگذارید: هر درخواست پول یا اطلاعات، اول با پدر یا مادر بررسی شود.

اگر پیام مشکوکی دریافت کردید، حتی اگر فرستنده را می‌شناسید، از همان شماره پاسخ ندهید. پیام را پاک نکنید و از صفحه عکس بگیرید. سپس از راه دیگری موضوع را بررسی کنید. همین مکث کوتاه، بیشترین تفاوت را در جلوگیری از ضرر ایجاد می‌کند.

جمع‌بندی اینکه هوش مصنوعی هم می‌تواند ابزار محافظت باشد و هم ابزار فریب. تفاوت را «عادت به تأیید» می‌سازد: قبل از هر تصمیم مالی، یک تماس دیگر، یک پرسش ساده و چند ثانیه صبر. همین چند ثانیه اغلب کافی است تا یک کلاهبرداری میلیونی خنثی شود.